Seenaa Hundeeffamaa fi Guddina Magaalaa Asallaa
Magaalaan Asallaa, naannoo Oromiyaa, godina Arsii keessatti argamtu, magaalota seenaa dheeraa fi guddina saffisaa galmeessaa jiran keessaa isa tokko.
Magaalattii maqaa ishee kan argatte gosa Oromoo Arsii keessaa kan ta’e Asallaa (yookiin Hasallaa) jedhamuun himama. Seenaa dhala namaa waliin qindaa’ee guddina aadaa, diinagdee fi bulchiinsa of danda’uu agarsiisuun iddoo ol’aanaa qabatti.
Hundeeffama fi Sadarkaa Magaalummaa
Magaalaan Asallaa bara 1907 irraa kaasee Laga Walkeessaa irratti sababa qaraxa (mineraala) sassaabuuf bu’uura godhachuun hundaa’e. Guddina keessa darbee bara 1923 sadarkaa magaalummaa argachuudhaan guddina seera-qabeessa jalqabe. Bara 1935 irraa eegaluun bulchiinsa “Mana Qopheessaa” jalatti buluun seenaa haaraa eegalte. Bara 1943 immoo maastar pilaanii jalqabaa kan ishee ilaalu hojjatameef.
Pilaanii Caaseffamaa fi Kantiibaan Buluu
Bara 1995 irraa eegaluun Magaalattii labsii 65/95 bu’uura godhachuun mootummaa of bulchuu kan jalqabde yoo ta’u, Aangoon kantiibaa kennameefiin bulchiinsa ishee itti fufte. Yeroo san irraa eegaluun Inistituutiin Pilaanii Magaalota Oromiyaa bara 2001 irraa kaasee Pilaanii Caaseffamaa haaraa qopheessu jalqabe. Pilaanichi lafa hektara 45,000 irratti calaqqisuun guddina magaalaa irratti bu’aa guddaa fiduudhaan hojirra oolaa jira.
Qindoomina Guddina fi Bulchiinsa
Asallaan waggoota hedduuf gandoota magaalaa sadii qofaan caaseffamtee turte. Garuu haala pilaanii haaraa irraa ka’uudhaan gandoota marsaa magaalaa jaha ofitti dabaltee, amma gandoota 14’n bulaa taatee hojiirra jirti. Baay’ina ummataa 300,000 ol akka qabaattuis ragaan Waajjira KMD magaalaa Asallaa ni mirkaneessa.
Guddinni magaalaa tokko bu’uuraalee misoomaa fi hirmaannaa hawaasaatiin saffisa argata. Asallaanis bara 1995 as jijjiirama cimaa galmeessuun misooma tarsiimoo fi hojiilee jabduu gaggeessaa jirti. Magaalaan kun babal’ina baazaarotaa, tajaajila dhunfaa fi misooma koriidaraa irratti fuuleffachuun sadarkaa olaanaa irra gaheera.
Sochii Misoomaa fi Guddina Koriidaraa
Hojiileen misoomaa koriidaraan deemsifamaa jiran, yaad-rimee Muummee Ministeeraa Dr. Abiy Ahimad bu’uura godhachuun, Asallaa akka magaalaa fakkeenyaatti ijaaruu irratti xiyyeeffatu. Sochiin kun miidhagina magaalichaa daran dabaluudhaan, haala dorgomaa fi tajaajila geeddaramuu fiduudhaan guddina saffisaa mirkaneessaa jira.
Waldaaleen miseensota hojii dhabdota irraa gurmaa’an (13 waldaa miseensota 151 qabaatan) hojii qulqullina magaalaa eegsisuu irratti bobba’uun gama tokkoon carraa hojii uumuu, gama kaaniin ammoo tasgabbiin naannoo akka mirkanaa’u godhaniiru.
Iddoo Jirtu fi Qabeenya Ispoortii fi Turiizimii
Asallaan magaalaa Finfinnee irraa gara kibba-bahaatti km 175 fagaatee, dhiha Gaara Cilaaloo jalatti argamti. Qarqara sulula Qiinxamaa Baha Afrikaa irratti ijaaramte. Haala naannoo ishee, bosona, gammoojjii, laga fi gaara of keessaa qabaachuun ishee iddoo daawwannaaf mijjeessuudhaan guddina turiizimii fi daldalaaf qophaa’ummaan ishee ni mul’ata.
Xumura
Xumura irratti, seenaa, haala ijaarsa fi guddina Magaalaa Asallaa ilaalchisee, magaalaan kun sirna bulchiinsaa, tarsiimoo misoomaa, hirmaannaa hawaasaa fi pilaanota qindaa’oo irratti hundaa’uun gara sadarkaa olaanaa deemuudhaan fakkeenya magaalaa guddachaa jirtuu taateetti. Guddinni ishee daran cimee, Oromiyaa fi Itiyoophiyaa keessatti iddoo ol’aanaa akka qabattu abdachiisaadha.

Assallaa
Arsii
