contact@domain.com
AddisAbeba Ethiopia
Request a Quote
Ahmad Giraanyi (Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi): Seenaa fi Akkaataa Bulchiinsa Isaa
Home » Seenaa durii  »  Ahmad Giraanyi (Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi): Seenaa fi Akkaataa Bulchiinsa Isaa
Ahmad Giraanyi (Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi): Seenaa fi Akkaataa Bulchiinsa Isaa


Ahmad Giraanyi (Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi): Seenaa fi Akkaataa Bulchiinsa Isaa

Seenaa Baha Afrikaa keessatti maqaa Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi, kan Habashaa yeroo hedduu “Ahmed Giraanyi” jedhanii waaman, yeroo hunda ifa addaa qabatee hafeera. Inni hoogganaa waraanaa, hogganaa siyaasaa, fi nama sirna mootummaa jijjiiruuf tattaafate ture. Jaarraa 16ffaa keessa Itophiyaa keessatti jijjiirama siyaasaa, diinagdee fi amantii olaanaa fiduun beekama.


Dhaloota fi Jireenya Jalqabaa

Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi bara 1506 keessa naannoo Somalee har’a jedhamutti dhalate. Barnoota ammayyaa fi amantii Islaamaa keessa guddate. Dargaggeessa yeroo xiqqoo turetti beekumsa Islaamaa barachuudhaan hawaasa isaa keessatti nama kabajamaa ta’e.


Ol-ka’insa fi Hogganummaa

Yeroo sanatti mootummaa Adal Sultanate jedhamee waamamu keessa hirmaachuun hooggansa waraanaa jalqabe. Dandeettii loltoota qindeessuu fi ogummaa hooggansaa isaatiin, bara xiqqoo keessatti nama beekamtii guddaa argate.

Inni waraana “Imam” jedhamee waamamu hoogganuu jalqabe.

Waraana sirna qabatamaa fi qindoomina qabu diriirse.

Amantii fi siyaasaa walitti makuun, akka hogganaa dinagdee fi amantii jabaataa ifa ba’e.


Akkaataa Bulchiinsa Ahmad Giraanyi

1. Sirna Waraanaa Haaraa

Ahmad Giraanyi ogummaa waraanaa olaanaa qaba ture.

Inni tarsiimoo waraanaa haaraa lafa irratti fayyadame. Fakkeenyaaf, qawwee alatti biyya alaa irraa galchuudhaan loltoota isaatti qopheesse.

Loltoota isaa qindeessee, sirna ittiin hojii raawwatu diriirse.

Inni loltoota isaa gara sadarkaa “qubee waraanaa” ittiin qindeessu fiduun beekama.

2. Bulchiinsa Siyaasaa

Ahmad Giraanyi mootummaa Adal keessatti jijjiirama fide. Sirna hooggansa haaraa diriirsuun, mootummaa jabeesse.

Inni hoogganaa siyaasaa qofa osoo hin taane, nama amantii fi siyaasaa walitti makee bulchaa ture.

Tokkummaa saba isaa fi hawaasa isaa jabeessuuf tattaafate.

3. Amantii fi Siyaasaa Walitti Makuu

Ahmad Giraanyi Islaama akka madda tokkummaa hawaasaatti fayyadame.

Amantiin Islaamaa akka bu’uura mootummaa isaatti fudhatame.

Inni loltoota isaa kakaasuuf amantii fayyadame.

Sirna bulchiinsa isaa keessatti shari’aan seera murteessaa ta’e.


Lola Ahmad Giraanyi fi Mootummaa Solomoonotaa

Ahmad Giraanyi seenaa keessatti beekamtii guddaa argate sababa lola Itophiyaa keessatti gaggeesseen.

Bara 1529 keessa lola gaggeeffame irratti injifannoo guddaa galche.

Bara itti aanutti loltoota mootummaa Solomoonotaa irratti injifannoo hedduu galfate.

Inni daangaa Baha Itophiyaa guutuu keessa sosso’ee, humna mootummaa Itophiyaa yeroo sana jabeessa ture.

Qawwee biyya alaa irraa galchuudhaan loltoota mootummaa Solomoonotaa sodaachise.

Loltoonni isaa “Futuh al-Habasha” jedhu keessatti seenaa guddaa dha.


Jijjiirama Diinagdee fi Hawaasa Keessaa

Ahmad Giraanyi yeroo hogganaa turetti, dinagdee fi hawaasa keessatti jijjiirama hedduu fide.

Hojii daldalaa: Inni karaalee daldalaa Baha Afrikaa banuu fi tiksuu jalqabe.

Misooma: Mootummaa isaa keessatti misoomni magaalaa fi masjida haaraan hedduun ijaaraman.

Tokkummaa hawaasaa: Amantii fi siyaasaan walitti makuun hawaasa isaa qindeesse.


Du’a Ahmad Giraanyi

Ahmad Giraanyi bara 1543 keessa lola keessa, Lola Wayna Daga jedhamu keessatti ajjeefame. Du’a isaa booda mootummaa Adal keessatti dadhabbii guddaan mul'ate.

Garuu seenaa isaa halkan tokko qofa osoo hin taane, waggoota dheeraa Baha Afrikaa keessatti jijjiirama fide.


Seenaa Ahmad Giraanyi irraa Barnoota argannu

Ogummaa waraanaa fi qindoomina – Inni tarsiimoo waraanaa haaraa Itophiyaa keessatti jalqaba fayyadame.

Bulchiinsa siyaasaa fi amantii walitti makuu – Amantii tokkummaa hawaasaaf akka meeshaa siyaasaa itti fayyadame.

Murannoo fi injifannoo – Inni yeroo gabaabaa keessatti mootummaa jabeesse.

Tokkummaa sabaaf barbaachisummaa hogganaa cimaa – Hogganaan cimaa saba tokko gara injifannoo geessuu danda’e.


Xumura

Ahmad Giraanyi (Ahmed ibn Ibrahim al-Ghazi) hogganaa siyaasaa fi waraanaa cimaa ture. Inni Jaarraa 16ffaa keessatti jijjiirama olaanaa fide. Tarsiimoo waraanaa haaraa, bulchiinsa siyaasaa fi amantii walitti makuu, akkasumas injifannoo olaanaa galfatee seenaa keessatti ifa addaa hafeera.

Seenaa isaa yaadachuun, akka fakkeenya hogganaa cimaa, murannoo fi qindoomina irraa barachuun dhaloota har’aaf barnoota olaanaa dha.


Ahmad Giraanyi (Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi): Seenaa fi Akkaataa Bulchiinsa Isaa

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *